Lợn đen Mường Pa 'đi ủng' màu trắng

Thấy nhành rau lang để trên bờ tường, con lợn đực không ăn ngay mà ụt ịt gọi con cái ô chuồng bên cùng đứng bằng cả hai chân, kề miệng ăn rất tình tứ.

MỘT THUỞ MƯỜNG PA

Chúng có bộ lông đen toàn thân nhưng điều đặc biệt nhất ở bốn cái chân đều “đi ủng” màu trắng tức có một khoang trắng từ đầu gối xuống tới móng, nom rất ngộ nghĩnh.

Chứng kiến cảnh tượng ấy ông Hà Thế Nhiên - Giám đốc HTX Chăn nuôi Lợn đen Mường Pa (Mai Châu, Hòa Bình) chợt nở nụ cười, lành hiền và bình yên.

Tôi mê mải ngắm đám lợn con với những chiếc “ủng” trắng nô đùa nhau ngoài sân nắng hay những con lợn hậu bị trơn lông, mẩy mình đang soải bước khoan thai cũng với những chiếc “ủng” trắng dưới chân trong chuồng nhà ông.

Mường Pa thời xưa gồm 7 xã Pà Cò, Hang Kia, Tân Sơn, Piềng Vế, Cun Pheo, Bao La, Xăm Khòe vốn là mảnh đất sơn cùng, thủy tận của tỉnh Hòa Bình nhưng cũng không ít những đặc sản riêng có mà lợn đen “đi ủng” màu trắng là một ví dụ.

Chúng có đôi tai nhỏ, chân nhỏ, lưng thẳng, bụng thon. Khi nhỏ có con khoang loang trắng, con sọc dưa như lợn rừng nhưng màu đen tuyền vẫn là phổ biến nhất, hầu hết đều “đi ủng” màu trắng với khoang trắng từ móng lên tới gần gối.

Thịt của lợn đen Mường Pa hơi nâu chứ không đỏ son như lợn công nghiệp nhưng mỡ lại trắng như bông, khi luộc lên nước rất trong, vị thơm, ngon, ngọt khó tả.

Lũ lợn con dù sọc dưa hay đen tuyền thường có khoanh chân màu trắng. Ảnh: Dương Đình Tường.

Từ những năm 90 của thế kỷ trước, khi giống lợn trắng cộng với thứ “cám cò” giúp chúng tăng trọng mỗi ngày cả kg đã đẩy lùi lợn đen từ vùng đồi núi thấp như Xăm Khòe, Bao La, Piềng Vế lên những nơi sâu nhất, xa nhất, cao nhất của xã Cun Pheo là bản Hin Pén và Co Trăm.

Ông Nhiên có thâm niên hơn 20 năm nuôi lợn đen nhưng là loại con lai, mẹ đen của bản địa phối với bố trắng của ngoại.

Năm 2008 ông quyết tâm lên Hin Pén lùng mua cho bằng được một con lợn đen đực về làm giống không chỉ cho nhà mình mà cả làng sử dụng chung. Quy mô lúc đó mỗi hộ trung bình chỉ nuôi 3 - 5 con lợn đen, giá bán không khác gì lợn trắng nhưng được cái có sức chống chịu tốt, không chê chủ nghèo, cho gì cũng ăn bằng hết.

NGỠ NGÀNG VỀ CÁCH NUÔI LỢN ĐEN MƯỜNG PA

Sau đó, tổ chức Good Neighbors của Hàn Quốc thấy giống lợn quý mới khảo sát các hộ chăn nuôi, khuyến cáo những ai cùng sở thích, điều kiện nuôi thì nên đi tập huấn ở xã Bao La.

Chưa bao giờ bà con lại thấy cuộc tập huấn nào lại dài và kỹ lưỡng thế, tới nửa năm. Cứ thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật họ đều phải học từ phương pháp chăn nuôi, thức ăn, thú y đến cách tổ chức HTX, sử dụng vốn, điều lệ nội quy...

Hết học lý thuyết lại phải học thực hành ngay từ việc nấu cám, cho ăn, đỡ đẻ, cắt nanh lợn con đến tiêm chọc. Rất nhiều thứ ngỡ ngàng.

Trước nấu cám chỉ có rau khoai lang, thân chuối, cám gạo giờ phải bổ sung thêm bột ngô, bột cá. Trước cho ăn cứ đổ ào cái xuống máng không cần biết thừa hay thiếu, no hay đói, thiu hay chua giờ đây thức ăn không những phải tươi mà còn được định lượng đong bằng gáo.

Với lợn con mỗi gáo 1kg tương ứng với 25kg trọng lượng, với lợn nhỡ thì 2 gáo cho 40kg trọng lượng còn lợn to từ 60kg cho ăn tới no nhưng dần dần, dùng hết mới múc tiếp để tránh bị thừa mứa. Việc cho ăn sở dĩ cầu kỳ như thế bởi dựa trên nguyên tắc khi vật nuôi còn nhỏ thì khả năng tiêu hóa sẽ kém hơn lúc chúng đã lớn.

Trước đây lợn không tắm, chuồng không dội thì nay sáng rửa chuồng, rửa máng, trưa tắm lợn, tối lại rửa chuồng, rửa máng để tránh cho các sinh vật truyền bệnh như gián, chuột, ruồi muỗi tiếp xúc.

20.9.20-Sưu tầm