Đền Nguyệt Hồ, Bắc Giang: Đền thờ ”Chúa Bói” duy nhất của nước ta

“Ai lên tới trung du Hà Bắc, hỏi thăm đền chúa Nguyệt nơi nao? Ghé hỏi thăm phố Kép đi vào, ngã tư Bố Hạ có con đường vào mỏ than, ngôi đền thờ chúa có miếu cậu, lầu cô, xung đá mọc lô xô con đường vào…” – Lời hát văn ca ngợi phong cảnh đền Nguyệt Hồ đã khá quen thuộc đối với người dân quanh vùng.

Đền Nguyệt Hồ là một trong những di tích cổ gắn liền với truyền thống lịch sử văn hiến của quê hương Bắc Giang. Ngôi đền nằm ở vùng đất có nhiều di tích thuộc thượng lưu dòng sông Thương, dọc ven sông này có rất nhiều các điểm di tích thờ Mẫu nhưng được quan tâm và chú ý nhiều hơn là đền thờ Chúa Nguyệt Hồ thuộc xã Hương Vĩ, huyện Yên Thế.

Từ lâu đời ngôi đền cổ Nguyệt Hồ đã đi vào tâm linh tín ngưỡng dân gian gắn liền với truyền thống và lịch sử dân tộc. Với bề dày lịch sử, tín ngưỡng thờ Mẫu đền Nguyệt Hồ có nhiều lớp văn hóa tín ngưỡng của nhiều thời đại phủ lên. Nằm giữa những triền núi non trùng điệp, từ lâu hát văn đã trở thành ” đặc sản ” tại đền Nguyệt Hồ, cách địa phận huyện Hữu Lũng – Lạng Sơn chỉ vài cây số, các sinh hoạt tập quán của đồng bào quanh vùng mang đậm dấu ấn vùng núi.

Đền thờ chúa còn có tên là Tứ Linh Nguyệt Hồ, xưa ngôi đền có một cung đặt tượng thờ Nguyệt Nga công chúa và bài trí tượng thờ theo đại thờ Mẫu qua thời gian ngôi đền đã được nhân dân địa phương và các nhà hảo tâm công đức tu sửa tôn tạo nhiều lần thêm phần khang trang.

Chúa Nguyệt Hồ còn gọi là Chúa Đệ Nhị Nguyệt Hồ hay Chúa Bói Nguyệt Hồ, gọi chúa Nguyệt Hồ là chúa Đệ Nhị Nguyệt Hồ bởi chúa là chúa thứ hai trong tam vị chúa Mường ngoài ra chúa Nguyệt Hồ còn được gọi là Nguyệt Nga Công chúa. Sau khi bà mất, chúa bà vẫn hiển linh xem bói giúp dân lành trừ diệt tai ương.

Theo quan niệm tâm linh đạo Mẫu những thầy chiêm tinh, địa lý hay thanh đồng khi ra trình đồng mở phủ họ đều đến thờ chúa Nguyệt Hồ để dâng văn, xin lộc. Trong đó, một trong những hoạt động không thể thiếu là ” hát văn”. Nghi lễ hát văn, hầu đồng đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia những ai đến đây đều mê đắm điệu hát văn trầm lắng, sâu sắc và bay bổng như nghiêng ngả trời đất. Lời văn hát mừng chúa bản đền không chỉ mang âm hưởng núi rừng, bản sắc văn hóa của địa phương mà còn thể hiện được phong cách, cuộc đời chúa.

Quần thể di tích hiện nay gồm các hạng mục công trình: Cổng đền, khu sân đền, hồ Nguyệt, khu đền chính gồm tòa đại bái và hậu cung kiến trúc theo lối cổ truyền thống. Trong hậu cung đặt tượng Bà Chúa bản đền, chúa Nguyệt Hồ tức Nguyệt Nga công chúa và bài trí tượng thờ theo đạo thờ Mẫu.

Theo bề dày lịch sử, ngoài thờ ” Bà Chúa Nguyệt Hồ – Chúa Bói”, còn thờ ” Tam tòa Thánh Mẫu “, thờ cô, thờ cậu, thờ Sơn Trang, thờ các ông Hoàng và đức Thánh Trần Triều… và từ lâu đền Nguyệt Hồ đã được phủ lên một lớp tín ngưỡng “thờ Mẫu “. Theo các nhà nghiên cứu thì tín ngưỡng thờ Mẫu vốn là tín ngưỡng của người Việt cổ có từ lâu đời và ngày càng phát triển.

Ngày lễ đền Nguyệt Hồ vào 15 -2 âm lịch tại đây phần tế được tiến hành với những nghi lễ độc đáo là lễ hát dâng văn. Người được chọn diễn xướng hát văn phải có giọng hát hay, đàn giỏi, đức tài trọn vẹn và gia đình không có tang bụi. Trong ngày lễ chính nhân dân vùng Bo rước kiệu từ đình Bố Hạ về đền Hạ, đền Trung và đền Thượng. Sau khi tế lễ tại đền Trung lại rước kiệu về đền Nguyệt Hồ, tại đây phần tế lễ chúa Nguyệt Hồ được tiến hành với những nghi lễ độc đáo như lễ dâng văn chúa Nguyệt Hồ. Bài văn cúng dâng chúa Nguyệt Hồ được thể hiện qua hình thức hát văn.

Trong nghi thức thờ Mẫu ở đền bà chúa Nguyệt Hồ còn có lệ hầu bóng được diễn ra trong các dịp đầu năm và trong ngày lễ hội. Khách về lễ Mẫu và hầu bóng chủ yếu là du khách thập phương ở các khu vực Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương,… tụ hội về đây được dâng văn hầu chúa Nguyệt Hồ.

Ghé thăm đền Nguyệt Hồ du khách không chỉ được trải nghiệm nền lịch sử – văn hóa với hàng ngàn năm văn hiến của quê hương Bắc Giang. Mà còn để tưởng nhớ đến công lao to lớn của chúa, nhắc nhở thế hệ trẻ cần có cái nhìn, tình cảm trân trọng cuộc sống có được như ngày hôm nay.
111020-st

+3