Thanh Tam Thais đã chia sẻ một bài viết.

11 giờ · 

THỬ TÌM XUẤT XỨ BÀI ĐỒNG DAO “CHI CHI CHÀNH CHÀNH”
Sưu tầm

Tuổi thơ của tất cả bạn sinh ra lớn lên tại Hà Thành nói riêng, Việt nam nói chung, đều gắn liền với các bài đồng dao dân gian nổi tiếng, trong đó có bài "chi chi, chành chành"
Nhưng có lẽ tôi, cũng như tất cả các bạn cũng đều nhớ nó trong vô thức, chẳng cần hiểu ý nghĩa nguồn gốc, mà cũng chẳng biết nó đúng hay sai. Bởi lẽ, đồng dao được truyền miệng từ người này sang người khác, lâu dần, chúng ta cứ đọc nó như một thói quen khó bỏ, chứ ý nghĩa sâu xa, nguồn gốc của nó thì lại ít ai biết. Hãy thử truy tìm xuất xứ bài này nhé!
Có rất nhiều phiên bản được truyền miệng nhau. Có phiên bản là:
Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa chết trương
Ma vương bú tí
Bắt tí đi tìm
Ù à ù ập
Đóng sập cửa tù
Mà tại sao lại là "ma vương bú tí rồi lại bắt tí đi tìm" nhỉ?
Hay lại có phiên bản được truyền thành:
Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa chết trương
Ba vươn bú tí
Bắt dế đi tìm
Ù à ù ập
Đóng sập cửa vào
Một phiên bản khác cũng được truyền tai nhau rất nhiều, có vần có điệu hợp lý hơn:
Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa mất cương
Ma vương ngũ đế
Bắt dế đi tìm
Ù à ù ập
Đóng sập cửa vào

Đi tìm nguồn gốc xuất xứ bài "chi chi, chành chành" này lại có một câu chuyện rất dài, đầy thú vị cho từng câu, từng chữ, khắc họa giai đoạn lịch sử dân tộc. Tât cả tuổi thơ của chúng ta đều đã sai, sai ngay từ cái câu mở đầu "chi chi, chành chành" đó. Nội dung chính xác cùa bài này là:
Chu tri rành rành
Cái đanh nổ lửa
Con ngựa đứt cương
Ba vương tập đế
Cấp kế đi tìm
Hú tim bắt ập

Theo giải thích của sách Kinh Thi Việt Nam của Trương Tửu, bài này được ghi lại trong giai đoạn lịch sử những năm 1856 - 1888 khi đất nước ta rơi vào loạn lạc, bị giặc Pháp xâm lược, triều đình rối loạn. Cụ thể là:
- Câu đầu: Chu tri rành rành có nghĩa là bố cáo cho thiên hạ được biết

- Câu thứ 2: Cái đanh nổ lửa nói về tiếng súng đại bác đầu tiên của chiến hạm Catinat bắn vào Đà Nẵng năm Bính Thìn 1856 trong chủ trương gây hấn của người Pháp.

- Câu thứ 3: Con ngựa đứt cương diễn tả sự rối loạn của triều đình Huế sau khi vua Tự Đức băng hà vào năm Quí Mùi 1883. Lúc đó, ngoài Bắc đang đánh nhau với quân Pháp, trong triều thì quyền thần chuyên chế không còn trật tự, kỷ cương gì nữa. Vậy là, ở một số phiên bản, câu "con ngựa mất cương" cũng có phần hợp lý.

- Câu thứ 4: Ba vương tập đế chỉ vào việc trong vòng chưa đầy 1 năm từ tháng 9 năm 1884 sau khi vua Tự Đức mất, đã có liên tiếp 3 vị vua thay nhau lên ngôi là Hiệp Hòa, Kiến Phúc và Hàm Nghi.

- Câu thứ 5: Cấp kế đi tìm nói về việc Tôn Thất Thuyết vì bị Thống Chế De Coursy xử ép nên đêm 22 tháng 5, 1885 liều đánh úp dinh Khâm Sứ và đồn Mang Cá ở Huế. Việc thất bại, Thuyết đem vua đi trốn rồi truyền hịch Cần Vương đi khắp nơi. Quân Pháp một mặt lo dẹp loạn, một mặt cấp tốc cho người đi tìm vua Hàm Nghi để làm yên lòng dân.

- Câu cuối: Hú tim bắt ập chỉ vào việc tên Trương Quang Ngọc làm phản, cùng với suất đội hầu cận vua Hàm Nghi là Nguyễn Đình Tình, nửa đêm 26 tháng 9, 1888 cùng 20 thủ hạ xông vào chỗ vua tạm trú ở làng Tả Bảo, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình, bắt sống và đem nộp nhà vua cho Pháp lãnh thưởng.

Đến bây giờ, bạn đã thú vị về câu chuyện đằng sau bài đồng dao nổi tiếng này rồi nhé?

Theo Mayny (Khám Phá)