Đình Tân Hưng

Đình Tân Hưng do nhân dân địa phương xây dựng từ năm 1907. Được sắc phong (Thần Hoàng Bổn cảnh) của vua Tự Đức Đệ ngũ niên. Hàng năm, nhân dân trong vùng tổ chức cúng đình để cầu quốc thái dân an. Tuy nhiên, tại vùng ven thành phố Cà Mau trong thời kỳ kháng chiến, tại đình này đã diễn ra những sự kiện lịch sử quan trọng.

Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, nền kinh tế nước Pháp kiệt quệ, để cứu vãn tình hình, bọn thực dân ra sức vơ vét của cải ở Đông Dương với các hình thức sưu cao thuế nặng, trưng khẩn và chiếm hữu ruộng đất. Các biến cố dồn dập đẩy số phận người nông dân đi vào bần cùng, bế tắc. Người dân Cà Mau không nằm ngoài hoàn cảnh đó. Vốn là vùng đất phì nhiêu, người dân Cà Mau rất phóng khoáng hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài. Biết bao đời đã đổ mồ hôi xương máu khai hoang, tạo dựng cơ nghiệp nay bị tước đoạt. Lòng căm thù giặc vì thế càng dâng cao tột độ. Từ năm 1925-1928 nhiều cuộc biểu tình liên tiếp nổ ra đã tập hợp đông đảo lực lượng quần chúng tham gia. Năm 1929 tại Cà Mau tổ chức Việt Nam thanh niên Cách mạng đồng chí Hội ra đời đã tập hợp thanh niên giáo dục lòng yêu nước, tạo ý thức cách mạng, chuẩn bị cho sự ra đời tổ chức Đảng cộng sản đầu tiên ở Cà Mau.

Sớm được giác ngộ qua đấu tranh, biểu tình, với ý thức chống ngoại xâm giành độc lập, các tổ chức quần chúng Cà Mau ngày càng mở rộng phạm vi hoạt động, tiêu biểu nhất là việc treo lá cờ Đảng tại đình Tân Hưng.

Ngày 01/05/1930. Một nhóm thanh niên yêu nước gồm Lương Thế Trân, Nguyễn Ngọc Hưng, Nguyễn Đức Cao đã mang lá cờ đỏ búa liềm dài 02m, ngang 01m có dòng chữ ghi “Ngọc - Đức - Thế” (tên lót của 03 người) và câu khẩu hiệu “Diệt trừ ác Tặc” treo lên ngọn cây dương trước đình. Rạng sáng ngày 01/05/1930 hàng trăm nhân dân Tân Hưng và các vùng lân cận đi ngang kênh Rạch Rập xôn xao, vui mừng khi lần đầu tiên trông thấy lá cờ Đảng hiên ngang tung bay trước gió. Đem luồng sinh khí mới cho lòng người Tân Hưng - Cà Mau. Tại chợ Cà Mau, nhân dân bàn tán sôi nổi về sự kiện này. Ngày hôm sau, phát hiện được bọn lính làng, hội tề hoảng hốt tháo xuống và điều tra, truy bắt 3 thanh niên đã treo cờ, đày ra Côn Đảo (sau này cả ba đều được kết nạp Đảng trong tù)

Sự kiện treo cờ Đảng xuất hiện tại Đình Tân Hưng có ý nghĩa vô cùng to lớn. Là tín hiệu mở đầu cho phong trào cách mạng do Đảng Cộng sản lãnh đaọ. Lần đầu tiên nhân dân Cà Mau được thấy cờ Đảng công khai xuất hiện, từ đó càng tin tưởng hơn vào sự nghiệp đấu tranh, chống đế quốc phong kiến giành lại độc lập tự do, Đảng Cộng sản tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam đứng ra lãnh đạo.

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng được thành lập. Ngày 30/08/1945 chính quyền quận Cà Mau ra đời để lãnh đạo nhân dân bảo vệ nền độc lập vừa giành được. Đây là một sự kiện trọng đại, tại buổi mít tinh ra mắt chính quyền, trước hơn 2 vạn đồng bào tại sân vận động Bạch Đằng, đồng chí Phạm Ngọc Cự thay mặt chính quyền tuyên bố “xóa bỏ chế độ thực dân phong kiến, thiết lập chính thể Cộng hòa dân chủ nhân dân”

Nền độc lập giành được chưa được bao lâu, nhân dân ta lại phải đương đầu với bọn thực dân Pháp quay trở lại đánh Sài Gòn và các tỉnh miền Tây. Ngày 29/01/1946 thực dân Pháp đánh chiếm Bạc Liêu, sau đó lấn ra Vĩnh Lợi, Giá Rai và dùng tàu lớn theo kinh xáng Hộ Phòng – Gành Hào đánh chiếm Cà Mau.

Trước tình hình đó, lực lượng “Cộng Hòa vệ binh” và du kích tàu Cà Mau triển khai lực lượng ngăn chặn. Trưa ngày 02/02/1946 chúng đến kênh xáng Đội Cường gặp phải sức chống trả quyết liệt của lực lượng “CHVB”. Tuy với vũ khí thô sơ, nhưng cũng đã gây cho địch những tổn thất đáng kể. Mãi đến chiều ngày 02/02/1946 chúng mới đổ quân vào được Thị trấn Cà Mau.

Sau khi rút khỏi Thị trấn Cà Mau, các cơ quan của ta tạm lui vào vùng nông thôn tiếp tục kháng chiến. Lực lượng CHVB du kích xã Tân Hưng đóng quân theo tuyến lộ Cà Mau, sông Rạch Rập. Chọn đình Tân Hưng xây trận địa đào đắp công sự, dựng chướng ngại vật chống địch lấn chiếm, bảo vệ căn cứ. Mặt trận Tân Hưng bắt đầu hình thành, đồng chí Nguyễn Văn Thâm làm Bí thư, đồng chí Mai Đăng Khoa ủy viên quân sự trực tiếp chỉ huy.

Ngày 18/02/1946, một đại đội lính Pháp hành quân theo tuyến lộ Cà Mau - Năm Căn thăm dò lực lượng của ta. Đến Cổng Nàng Ấm, chúng lọt vào trận địa phục kích của quân đội CHVB, chỉ phút đầu nổ súng ta diệt được 2 tên, địch hoảng hốt bỏ chạy về Cà Mau, ngày hôm sau chúng tập trung đông hơn, chia làm hai cánh đánh vào Tân Hưng, lợi dụng địa hình, lực lượng của ta chặn đánh mất một ngày diệt ba tên và bị thương nhiều tên khác, không phá vỡ được mặt trận, địch phải rút về Cà Mau.

Ngày 01/03/1946 địch lại tiếp tục đưa quân lấn chiếm. Với quyết tâm giữ vững trận địa, lực lượng ta phục kích chặn đánh theo kênh Rạch Rập, diệt 11 tên thu nhiều vũ khí, đạn dược. Bị thất bại liên tục, địch dồn quân tại Cà Mau chờ viện binh, nhân cơ hội này quận ủy chủ trương huy động nhân dân từ các vùng trong tập trung đào thêm công sự, chiến hào, hàn cảng trên sông, tổ chức tiếp tế với quyết tâm rất lớn và mặt trận Tân Hưng chính thức được thành lập.

Ngày 15/03/1946, Tỉnh ủy họp mở rộng tại Bào Bèo, có đại biểu Quận ủy Cà Mau và các xã Thạnh Phú, Tân Hưng tham dự. Hội Nghị đánh giá tình hình kháng chiến đã đến giai đoạn quyết liệt và duy trì Mặt trận Tân Hưng nhằm chặn các bước tiến của địch, tranh thủ thời gian xây dựng căn cứ. Tại Đình Tân Hưng, Ban chỉ huy củng cố lực lượng, chuẩn bị kháng chiến lâu dài, Mặt trận Tân Hưng được mở rộng ra từ tuyến sông Đốc đến Gành Hào, bố trí lực lượng chiến đấu từ Tân Hưng đến Cái Rắn.

Đầu tháng 4/1946, được chi viện, bọn địch tổ chức phản kích với lực lượng hùng hậu, có tàu sắt yểm trợ cho bộ binh chia nhiều mũi tấn công nhằm phá vỡ mặt trận. Với quyết tâm rất cao, lực lượng ta bám sát vị trí giữ vững trận đánh, đẩy lùi sức tấn công của địch. Chiều mùng 08/04/1946 các mũi tấn công của địch bị lực lượng ta đánh quyết liệt ở cống Bà Điều, Nàng Ấm, sông Rạch Rập…Ta diệt hàng chục tên. Riêng ở cống Nàng ấm, lực lượng CHVB phòng ngự suốt 4 giờ đánh bật hai lần xung phong của đại đội lính Lê Dương.

Sau hơn 3 tháng bị quân dân mặt trận Tân Hưng ngăn chặn không phát triển ra được, bọn thực dân Pháp cay cú coi đây là một sự thách thức của Việt Minh đối với quân viễn chinh Pháp. Tuy nhiên, lần huy động lực lượng quân đội hùng hậu, trang bị hiện đại hơn hẳn nhưng bọn thực dân không thể phá vỡ Mặt trận Tân Hưng.

Ngày 02/05/1946, trước yêu cầu nhiệm vụ mới, Bộ chỉ huy quân Khu 9 quyết định giải tán Mặt trận Tân Hưng. Triển khai lực lượng về các địa phương phát triển chiến tranh du kích, tiếp tục cuộc trường kỳ kháng chiến trên địa bàn rộng lớn toàn dân.

Tuy tồn tại trong một thời gian ngắn nhưng mặt trận Tân Hưng đã hoàn xuất sắc vai trò cầm chân địch tận Cà Mau để xây dựng và củng cố lực lượng kháng chiến ở vùng nông thôn, gây cho địch những tổn thất to lớn. Thắng lợi của Mặt trận Tân Hưng chứng minh sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng ta - là chiến thắng của sức mạnh đoàn kết toàn dân, vận dụng sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân. Mặt trận Tân Hưng đã giúp Đảng ta đúc kết nhiều kinh nghiệm quý báu trong lãnh đạo, chỉ đạo toàn dân kháng chiến, góp phần cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi. Chiến thắng Tân Hưng là niềm tự hào của nhân dân Minh Hải nói chung, nhân dân Cà Mau nói riêng. Tạo khí thế mới cho phong trào kháng chiến chống Pháp trong toàn dân. Nhất là nhân dân Cà Mau trong những ngày đầu chống Pháp.

Khảo tả di tích

Đình Tân Hưng thuộc ấp Tân Hưng, xã Lý Văn Lâm, thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau, cách trung tâm thành phố Cà Mau 4 km về phía nam, trên tuyến kênh rạch Rập đường đi huyện Cái Nước.

Đình được bộ Văn hoá Thông tin công nhận, xếp hạng di tích năm 1992.

Lịch sử
Đình Tân Hưng được xây dựng năm 1907. Trải qua thời gian chiến tranh, đình bị hư hỏng toàn bộ. Trên nền cũ của đình, người dân địa phương cho dựng một ngôi đình khác nhỏ hơn gồm một gian hai chái, mái lợp ngói âm dương, trên nóc đúc hai rồng chầu. Phía trước đình có bức bình phong bằng gạch đắp hình hổ, hai bên có hai trụ gạch vuông, đỉnh trụ đắp hình hai bông sen. Hai bên sân có hai miếu thờ nhỏ.

Là nơi treo cờ Đảng Cộng sản Đông Dương đầu tiên tại Cà Mau (năm 1930), cũng là nơi đóng quân của Bộ chỉ huy Mặt trận Tân Hưng, mặt trận chống Pháp tại Cà Mau, Đình Tân Hưng có ý nghĩa giá trị văn hóa-lịch sử to lớn, đồng thời là hình ảnh của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của tỉnh Cà Mau, miền đất cực Nam Việt Nam.

Trùng tu
Sau khi được xếp hạng, di tích được quy hoạch xây dựng phần sân thành vườn hoa và xây bia lưu niệm. Riêng công trình nhà chính sẽ được sửa chữa trùng tu để tổ chức các sinh hoạt văn hoá, kể truyện truyền thống. Theo chương trình trùng thu tôn tạo chống xuống cấp các di tích lịch sử của Bộ Văn hóa Thông tin Việt Nam và Sở văn hóa thông tin tỉnh Cà Mau, đã hỗ trợ gần 300 triệu đồng để xây dựng mới đình, bức chạm nổi, san lấp mặt bằng và xây kè chống sạt lở.
22220-st

+3