Khu Danh Thắng Tây Thiên

TỔNG QUAN VỀ KHU DI TÍCH DANH THẮNG TÂY THIÊN

Tam Đảo từ lâu đã là một địa danh được nhiều người biết đến là một điểm đến của khách du lịch trong và ngoài nước với Khu nghỉ mát Tam Đảo nằm ở độ cao 879m so với mặt nước biển, có phong cảnh núi non hùng vĩ bao quát cả một vùng đồng bằng Bắc Bộ rộng lớn được người Pháp tìm ra và xây dựng từ 1902-1906.

Tam Đảo còn tự hào có một sự đa dạng về bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn như người Kinh, Sán Dìu, Tày, Nùng, Cao Lan..vv. Bên cạnh đó Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện Tam Đảo cũng tự hào gìn giữ một di sản văn hóa gắn liền với đời sống tinh thần của các thế hệ cha ông để lại đó là Khu danh lam thắng cảnh Tây Thiên, nơi truyền thuyết kể rằng có đền thờ nữ chúa Tam Đảo Lăng Thị Tiêu. Bà là con của ông Lăng Vĩ và bà Đào Liễu. Người đã có công giúp nhà nước Văn Lang trong buổi đầu dựng nước và giữ nước, sau đó bà kết duyên với vua Hùng thứ sáu sau này ( Hùng Huy Vương 1712 - 1632 TCN). Vì vậy các triều đại phong kiến sau này phong bà là Tây Thiên Quốc Mẫu “ Thượng đẳng phúc thần” hiệu là “ Tam Đảo sơn trụ Quốc Mẫu”. Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện có 54 ngôi đền, đình thờ bà, riêng xã Đại Đình có tới 08 ngôi đền lớn thờ Quốc Mẫu gắn với câu chuyện lịch sử về sự sinh ra và hóa thân của Bà.

Khu danh thắng Tây Thiên có diện tích khoảng 148ha, nằm trên sườn ngọn núi Thạch Bàn thuộc dãy Tam Đảo. Tương truyền từ xa xưa, Ngài Khương Tăng Hội - một nhà tu hành Ấn Độ trong chuyến viễn du sang phía Đông, thấy cảnh núi rừng u tịch và trang nhã đã chọn nơi đây dựng lều làm chốn nghỉ chân và truyền bá đạo Phật. Đời vua Hùng thứ 6 tên là Hùng Chiêu Vương lên chùa Thiên Ân (trên đỉnh núi Tam Đảo) để cầu tự khi trở về đã gặp bà Lăng Thị Tiêu - (Bà được sinh ra từ khí thiêng của núi rừng Tam Đảo, chuyên trừ bạo cứu dân, phổ độ dân chúng) đã rước bà về làm vợ.

Bước vào khu di tích du khách bắt gặp cây đa chín cội ngả bóng mát xuống Hữu Huyền Cung (nhân dân vẫn quen gọi là đền Thõng). Phía sau là dòng suối Giải Oan (còn gọi là Bát Nhã Tuyền). Ngược lên phía trên là Thác Bạc - dòng nước thơm của núi rừng Tây Thiên, với độ cao hơn 40m nước đổ xuống trắng xoá như giát bạc, chảy ra hợp lưu với suối vàng ở Hồ Sen rồi chảy ra khe Giải Oan. Ngược lên Đầm Sen, Ao Dứa, núi Rùng Rình, nơi đây còn lưu giữ một hệ động thực vật rất có giá trị. Từ đây ngược lên khoảng 3 cây số nữa sẽ tới chùa Đồng Cổ, đúc toàn bằng đồng tốt. Trong chùa thờ hai tượng Phật, cho tới nay niên đại và lai lịch về hai pho tượng này vẫn là một bí ẩn mà các nhà khảo cổ học vẫn chưa tìm ra lời giải.

Rừng Tây Thiên có những cây thông đã sống đến ngàn năm tuổi. Hệ động vật Tây Thiên cũng khá phong phú, có 4 lớp, 26 bộ, 86 họ và 281 loài, trong đó có những loài động vật quý hiếm như rùa vàng, gà lôi trắng, voọc đen má trắng, voọc mũi hếch, cá cóc Tam Đảo… Sự đa dạng sinh học cùng với hệ thống các đình chùa có giá trị văn hóa và khảo cổ khiến Tây Thiên có sức hấp dẫn lớn với khách du lịch và các nhà nghiên cứu.

Lê Quý Đôn trong "Kiến văn tiểu lục" đã nói về Tây Thiên: "…bên dưới sắc nước như chàm, sâu thẳm không thấy đáy; sườn núi có chùa Tây Thiên Cổ Tự, tre xanh, thông tốt, cảnh sắc thanh nhã, rộng rãi, trên đỉnh núi cao lại có chùa Đồng Cổ, vừa lên vừa xuống phải mất hai ngày, từ phía tả khe Giải Oan trèo lên núi đến hồ sen, nước xanh biếc, trong hồ có thứ đá lạ và có sen đỏ, hoa nở bốn mùa".

Ngày 12 tháng 2 năm Giáp Thân, ngày chính hội Tây Thiên (1/4/2004) các nhà sư ở đây cùng với các hoà thượng ở Thiền viện Đà Lạt đã cùng đặt những viên đá đầu tiên tiến hành khởi công xây dựng khu thiền viện lớn nhất Việt Nam với tổng kinh phí lên đến hơn 30 tỷ đồng do các tăng ni, phật tử trong và ngoài nước đóng góp. Khi làm lễ khởi công, trên nền ngôi chùa cổ các nhà sư đã tìm được vô số các viên gạch và mảnh ngói vỡ có hoa văn mang dấu ấn của thời Trần.

Theo nhà sư Thích Tỉnh Thuần, người đã chủ trì xây dựng Thiền viện Yên Tử và tiếp tục chủ trì xây dựng Thiền viện Tây Thiên: Việc xây dựng Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển của Phật giáo Việt Nam (cũng là lịch sử dựng nước và giữ nước Việt Nam - các cuộc chiến tranh giữ nước bao giờ cũng có bóng dáng của Đạo Phật).

Cùng với các Thiền viện ở Đà Lạt và Thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử - Thiền viện Tây Thiên sẽ là nơi đào tạo về Phật giáo một cách có hệ thống, tạo điều kiện để Phật giáo Việt Nam phát triển cả về bề rộng cũng như chiều sâu và đẩy mạnh giao lưu với các dòng phật giáo của các nước khác. Dự án quy hoạch tổng thể khu di tích Tây Thiên và bản thiết kế Thiền viện Tây Thiên đã được Chính phủ và Uỷ ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc phê duyệt.

Theo ông Lâm Văn Mùi - Trưởng Ban quản lý khu danh thắng Tây Thiên cho biết: "Khu di tích và danh thắng Tây Thiên rất có ý nghĩa về lịch sử Phật giáo và lịch sử dân tộc. Đây là nơi khởi nguồn của dòng phật giáo Trúc Lâm ở Việt Nam. Nó có trước khu chùa tháp Yên Tử nhiều thế kỷ và gắn liền với huyền thoại Vua Hùng dựng nước. Khi Thiền viện Trúc Lâm được xây dựng xong và hoàn thành công tác tu bổ hệ thống các đền, chùa, Tây Thiên sẽ có sức hấp dẫn lớn đối với đồng bào cả nước hành hương tìm về cõi Phật và cũng là tìm hiểu về lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Khu di tích danh thắng Tây Thiên vẫn còn tiềm ẩn những giá trị cần được khám phá, nghiên cứu vì vậy đã và sẽ vẫn là điểm đến lý tưởng cho du khách, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu văn hóa dân tộc, các nhà sử học...v.v.

Từ những dấu tích, những di sản trong khu vực Tây Thiên được coi là một quần thể di tích - danh thắng tổng hợp. Ở đây có đủ các loại hình di tích lịch sử- văn hóa đó là: Di tích khảo cổ (Đồng Cổ, Thiên Ân), di tích lịch sử (bia đá chữ, Đồng Ma, Ao Dứa), di tích kiến trúc nghệ thuật (đền Thượng), danh lam thắng cảnh (suối Vàng, thác Bạc). Các loại hình di tích này liên hoàn, đan xen với nhau rất khó phân định rạch ròi và tạo nên một hệ thống di tích danh thắng đa dạng, hoành tráng. Sự đa dạng đó còn thể hiện ở tính chất phức hợp trong thờ tự, tín ngưỡng, hội tụ cả đạo Phật (chùa), đạo Lão (am), đạo Nho (đền).Tây Thiên trước hết gắn với cửa Phật, ngay từ chính tên gọi địa danh. Phật đến núi Thạch Bàn từ tế kỷ thứ IV trước Công nguyên, lấy nơi ấy làm nơi trụ trì, từ đó núi mang tên Tây Thiên, là nơi các vị thiền sư đã xây thành Nê Lê và dựng tháp A Dục.Tên gọi Tây Thiên, tức “bầu trời Tây”, là gốc của từ Hán Việt. Bầu trời của Phật vì ý thức hệ Việt Nam theo Phật gọi Tây Thiên là thế giới của cực lạc, quan niệm đó là nơi thế giới của Phật ở. Chữ Tây Thiên được dùng chỉ ngọn núi Thạch Bàn của dãy Tam Đảo. Ngoài ra cái tên còn mang ý nghĩa là “nơi các nhà sư Tây Thiên (Ấn Độ) tu hành”, được đặt để ghi nhớ giáo đoàn đầu tiên từ Ấn Độ vào Việt Nam truyền đạo, được coi là một trong những nơi phát tích của Phật giáo Việt Nam và là nơi thờ tự chính Quốc Mẫu Tây Thiên, một trong hai vị Quốc Mẫu được sắc phong từ thời Hùng Vương dựng nước. Mẫu xuất hiện trong Ngọc phả Hùng Vương từ đời Hùng Chiêu Vương, đến nay đã trên 3641 năm. Sau khi Bà uy hóa, nhiều đền thờ cúng bà đã xuất hiện, ngay tại địa phương nơi bà sinh ra, nơi liên quan đến những sự tích của về Bà. Trong đó, điểm thờ quan trọng nhất là ngôi đền Thượng trên lưng chừng núi Thạch Bàn, nơi ấy trong tâm thức người Việt là nơi đất Mẹ- đất Mẫu, nơi “nước trong nguồn chảy ra”.

Đây là khu danh thắng và lịch sử đặc biệt cấp Quốc gia.
2320-st

+3