Cỗ bản vùng cao
21420-st

ĂN CỖ LẤY PHẦN

Lương Xuân Trường

Bạn mình… “Nó lấy vợ cho con”… mấy thằng bạn gọi điện báo. Như đột nhiên thấy mình cũng bắt đầu già, bởi đã có đứa lên chức bố chồng. Cứ nghĩ đoạn thằng bạn chăn trâu hôm nào, nay khăn áo chĩnh triện đi hỏi vợ cho con mà sao thấy hài hài.

Về quê ăn cưới con nó, thấy mình già, bao thanh niên lễ phép chào “ông về chơi”. Bữa cỗ cưới thật vui, ăn ở vườn, mà được ưu tiên chải chiếu, nói năng thoải mái, không cưng cứng, khách sáo như đi ăn cưới trong mấy cái nhà hàng, khách sạn. Lại một phen được “mày… tao”, mặc cho tụi “trẻ trâu” hơi ngỡ ngàng trước những ông, những bác, để “ngộ”: Té ra những vị nghiêm nghiêm ấy cũng có thời trẻ trâu như chúng. Bạn mình chưa “văn minh”, vẫn tự làm cỗ, khiếp thừa nhiều quá. Nhìn những thừa mứa, thấy sao sao ấy, dù vẫn là thừa… như mọi nơi thôi, mà thiếu cái gì đó. Vợ của “thằng” bố chồng thanh minh: “Giờ ăn cỗ không lấy phần nữa”. Đang tranh nhau nói cả mấy đưa bỗng chùng xuống, cái sự hơi thiêu thiếu trên mâm cỗ, mấy đứa xa quê lâu đã nhang nhác thấy, mà không nghĩ ra nổi nay được “giải mã”. Ừ, thiếu tập lá chuối mỗi mâm để gói phần lấy về.

Quê mình có tục ăn cỗ lấy phần. Xưa cỗ quê mình bao giờ thịt cũng phải nhiều, chủ yếu là thịt lợn, luộc thôi, bày đĩa lớn, có khi lót lá chuối, bày luôn trên mâm, ú ụ, xôi cũng thế, có khi hai đĩa. Người nơi khác đến ăn cỗ đa phần ngạc nhiên: “ăn thế nào cho hết”. Vào mâm cỗ, nhất là mâm phụ nữ, không khách sáo gì chia luôn, hết veo ngay cả nửa mâm toàn xôi, thịt ấy, kể cả đĩa giò, chả… Nhà nào cắt giò mỏng, bọn trẻ con “phán xét” liền. Chia phần mang về, mỗi người một gói lá chuối, đặt cạnh rồi mới ăn, gọi là cỗ nhưng chỉ còn các món canh, xào.

Tuổi thơ mình biết bao lần hồi hộp chờ mẹ đi ăn cỗ về nhỉ. Nói thật chứ, nhiều khi hóng mẹ xa xa từ ngõ vào nhà có cỗ. Nắm xôi, miếng thịt ngày ấy “to lắm”. Quê mình người ta ăn cỗ nhanh, mâm phụ nữ càng nhanh. Ăn xong mang phần về đã, rồi quay lại làm giúp sau. Cứ có tiếng lợn eng éc là tụi trẻ chúng tôi lại hóng xem cỗ nhà ai, nhà mình có họ không… Rồi băn khoăn rất thực… Mẹ có đi ăn cỗ không nhỉ? Một nhà có cỗ cả làng được ăn, không đi cũng có cỗ, người già ăn cỗ biếu trước, trẻ con ăn phần chia sau.

Lớn đi học kể chuyện: “Quê tao ăn cỗ chia phần”, không ít bạn bè tròn mắt hỏi lại. Cũng không ít lần rủ bạn về quê chơi ăn cỗ, rồi ngường ngượng vì cái tục chia trước khi ăn. Giờ quê mình mất tục lấy phần, thanh niên đưa bạn về quê ăn cỗ chắc hết cái ngường ngượng ấy. Không biết nên buồn hay vui, nhưng thực lòng thấy tiêng tiếc: Trẻ con không được hóng cỗ nữa.

Ảnh minh họa: Bữa cơm đoàn kết ăn chung cả bản ở bản Mé Gióng, Ka Lăng, Mường Tè (Lai Châu)